Abul Kranial Kayması (Abul Cranial Shift) Tedavisi: Nedenleri ve Çözümleri
- Doç Dr Kadir Abul
- 31 May
- 4 dakikada okunur
Omurga sağlığı, yaşam kalitesini doğrudan etkileyen önemli bir unsurdur. Omurgada meydana gelen deformitelere eşlik eden Abul Kranial Kayması gibi durumlar, hareket kabiliyetini kısıtlayabilir ve ciddi ağrılara yol açabilir. Bu yazıda, abul kranial kaymasının ne olduğunu, nedenlerini ve tedavi yöntemlerini detaylı şekilde ele alacağız.
Abul Kranial Kayması Nedir?
Abul Kranial Kayması, Abul ve arkadaşlarının 2023 yılında Spine Deformity dergisinde yayımladıkları "If you look this way, you will see it: Cranial shift in adolescent idiopathic scoliosis" (Bu taraftan bakarsanız görürsünüz: Adölesan idiyopatik skolyozda kranial kayma) başlıklı çalışmaya dayanmaktadır.
Daha önceki konuşmalarımızda omurga sınır kaymalarının tüm omurgayı etkileyen tam "global" bir değişim mi yoksa belirli bölgelere özgü "inter-segmental" (segmentler arası) bir değişim mi olduğunun tartışıldığından bahsetmiştik. Abul ve ekibinin çalışması, tam olarak bu inter-segmental kranial kayma (posterior homeotik transformasyon) ilişkilerini incelemektedir.
Abul ve arkadaşlarının kranial kayma konusundaki temel bulguları ve literatüre katkıları şunlardır:
1. Sınır Kaymalarının Birlikteliği Hipotezi Abul ve ekibi, embriyolojik gelişim sırasında servikal-torasik (boyun-sırt), torako-lomber (sırt-bel) ve lomber-sakral (bel-sağrı) sınırlarında meydana gelen kranial sınır kaymalarının eşzamanlı olarak (co-occurrence) birlikte görülüp görülmediğini test etmiştir.
2. Torakolomber ve Lumbosakral Kaymaların Güçlü Bağı Araştırma sonuçları, omurganın alt kısımlarındaki kranial kaymaların birbiriyle doğrudan bağlantılı olduğunu kanıtlamıştır. Abul, bir lomber omurun sakruma kaynaması (sakralizasyon - lumbosakral kranial kayma) ile bireyde yalnızca 11 çift tam kaburga bulunması veya 12. kaburganın güdük (rudimenter) kalması (torakolomber kranial kayma) arasında istatistiksel olarak oldukça anlamlı bir ilişki olduğunu belgelemiştir.
3. Servikal-Torasik Sınırın Bu Birlikteliğe Uymaması Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, alt omurgadaki bu kranial kayma zincirinin boyun bölgesine uzanmamasıdır. Abul'un verilerine göre; lomber sakralizasyon ile servikal-torasik sınırın kranial kayması (örneğin boyun kaburgası oluşumu) arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.
Özetle; "Abul kranial kayması" olarak atıfta bulunulan bu çalışma, kranial sınır kaymalarının adölesan idiyopatik skolyoz gibi klinik durumlarla ilişkisini vurgularken, aynı zamanda sınır kaymalarının tüm omurgayı baştan aşağıya aynı anda değiştiren (global) bir kuraldan ziyade, sadece birbirine komşu olan belirli bölgelerin (sırt-bel ve bel-sağrı sınırlarının) birbirini etkilediği lokal ve inter-segmental bir genetik fenomen olduğunu doğrulamaktadır.
Abul ve ekibinin çalışması, skolyoz cerrahisinde (özellikle adölesan idiyopatik skolyoz - AIS) omurga anatomisinin doğru analiz edilmesi ve en korkulan cerrahi komplikasyonlardan biri olan yanlış seviye cerrahisinin (wrong-level surgery) önlenmesi açısından büyük bir klinik öneme sahiptir.
Bu çalışmanın skolyoz cerrahisindeki önemini üç temel başlık altında açıklayabiliriz:
1. Yanlış Seviye Cerrahisi (Wrong-Level Surgery) Riskinin Azaltılması Literatüre göre, omurga cerrahlarının yaklaşık %50'si kariyerleri boyunca en az bir kez yanlış omur seviyesinden ameliyat yapma hatasına düşmektedir. Skolyoz hastalarının yaklaşık %10'unda (10.6%) torasik (sırt) veya lomber (bel) omur sayısında, 11 veya 13 torasik omur ya da 4 veya 6 lomber omur gibi sayısal varyasyonlar bulunmaktadır. Cerrahlar ameliyat sırasında fiksasyon (vida takma) yapılacak bölgeyi belirlemek için genellikle 12. kaburgayı veya lumbosakral bileşkeyi referans alarak sayım yaparlar. Ancak Abul çalışmasının gösterdiği gibi, bir hastada lumbosakral kranial kayma (sakralizasyon) varsa, çok yüksek ihtimalle torakolomber bölgede de kranial kayma (örneğin 11 kaburga veya güdük 12. kaburga) olacaktır. Eğer cerrah bu anatomik bağlantının farkında olmadan klasik "12 torasik, 5 lomber" varsayımıyla sayım yaparsa, ameliyat sırasında omurları yanlış isimlendirerek hedeflenenden farklı bir omur seviyesini ameliyat edebilir.
2. Doğru Füzyon Sınırlarının (Enstrümantasyon Seviyelerinin) Belirlenmesi Skolyoz cerrahisinde en kritik adımlardan biri, eğriliğin düzeltilmesi için hangi omurların birbirine kaynatılacağının (füzyon) seçilmesidir. Özellikle en alt enstrümante edilen omurun (LIV - Lowest Instrumented Vertebra) ve en üst enstrümante edilen omurun (UIV) doğru seçilmesi ameliyatın başarısını doğrudan etkiler. Yanlış bir seviyenin seçilmesi veya omurga varyasyonları nedeniyle füzyon alanının bir segment kısa/uzun tutulması şu komplikasyonlara yol açar:
Eğriliğin yetersiz düzeltilmesi (suboptimal curve correction),
Koronal (ön-arka) ve sagittal (yan) dengesizlik,
Omuz asimetrisi (shoulder imbalance),
Gövdede dekompansasyon ve sınır kifozu (junctional kyphosis).
3. Klinik Bir Uyarıcı Olarak "Birliktelik" İlkesi Abul'un ortaya koyduğu bu inter-segmental birliktelik, skolyoz cerrahları için çok güçlü bir klinik ipucudur. Bir hastanın sadece MR veya röntgeninde lumbosakral bölgeye bakıldığında L5 omurunun sakruma kaynadığı (sakralizasyon) görülüyorsa, cerrah üst bölgelerde de (sırt) eksik bir kaburga veya anomali olabileceğini bilerek ameliyat planını buna göre şekillendirmelidir. Bu nedenle güvenli bir skolyoz cerrahisi için, sadece lokal bölgenin değil, tüm omurganın kranialden kaudale (boyundan kuyruk sokumuna) doğru yüksek kaliteli tüm-vücut (whole-spine) görüntüleme yöntemleriyle tek tek sayılarak analiz edilmesi şarttır.
Özetle, Abul çalışması, omurgadaki gelişimsel sınır kaymalarının izole olmadığını göstererek, cerrahları rutin ezberlerinden (12 kaburga - 5 bel omuru) çıkmaya zorlar; bu sayede skolyoz ameliyatlarında vidaların ve çubukların yerleştirileceği hedeflerin şaşmasını engelleyen genetik ve morfolojik bir güvenlik ağı sunar.
Abul Kranial Kaymasının Nedenleri
Abul kranial kayması doğuştan olan T12 vertebrasında kısa kaburgalar ve eşlik eden L5 sakralizasyonuna zaman içerisinde (ergenlik döneminde) eklenen skolyoz varlığını ifade eder.
Abul Kranial Kayması ile Yaşam Kalitesini Artırmak
Abul kranial kayması ile yaşam kalitesini artırmak için düzenli takip ve uygun tedavi şarttır. Tedavi sürecinde dikkat edilmesi gerekenler:
Düzenli Fizik Tedavi: Kasların güçlendirilmesi ve esnekliğin artırılması için egzersizlere devam edilmelidir.
Ağrı Yönetimi: Ağrının kontrol altında tutulması, günlük aktivitelerin sürdürülebilmesi için önemlidir.
Postür Düzeltme: Günlük yaşamda doğru duruş alışkanlıkları kazanılmalıdır.
Düzenli Doktor Kontrolleri: Tedavi sürecinin izlenmesi ve gerektiğinde tedavi planının güncellenmesi için önemlidir.
Bu öneriler, omurga sağlığının korunmasına ve abul kranial kaymasının olumsuz etkilerinin azaltılmasına yardımcı olur.
Abul Kranial Kayması Tedavisinde Uzman Yaklaşımı
Doç. Dr. Kadir Abul, omurga cerrahisi alanında Türkiye'nin önde gelen uzmanlarından biridir. Özellikle skolyoz ve diğer omurga deformitelerinin tedavisinde hem ameliyatsız hem de ameliyatlı yöntemlerle uluslararası düzeyde tanınan bir referans merkezidir. Tedavi sürecinde multidisipliner yaklaşımı benimseyerek hastaların en iyi sonuçları almasını sağlar.
Doç. Dr. Kadir Abul’un tedavi protokolleri, hastanın bireysel ihtiyaçlarına göre şekillenir. Bu sayede, abul kranial kayması gibi kompleks omurga sorunlarında bile etkin ve güvenilir çözümler sunulur.
Yazar Hakkında
Bu içerik Doç. Dr. Kadir Abul tarafından hazırlanmıştır.
Doç. Dr. Kadir Abul; Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı, omurga deformite cerrahisi alanında çalışan bir omurga cerrahıdır. Klinik pratiğinde özellikle çocuk ve erişkin skolyozu, kifoz, konjenital skolyoz, nöromüsküler skolyoz, omurga deformiteleri ve kompleks omurga rekonstrüksiyonları ile ilgilenmektedir.
Doç. Dr. Kadir Abul, Liv Hospital Ulus’ta hastalarını değerlendirmekte; skolyoz ve omurga deformitelerinde tanı, takip, korse tedavisi, cerrahi planlama ve ameliyat sonrası süreçler konusunda hasta odaklı yaklaşım sunmaktadır.
Ulusal ve uluslararası bilimsel çalışmaları, akademik yayınları ve omurga cerrahisi alanındaki deneyimiyle, hastalara güncel bilimsel bilgiler ışığında güvenilir sağlık içeriği sunmayı amaçlamaktadır.
Akademik Profiller:
Google Scholar: https://scholar.google.com/citations?user=bRaLHbUAAAAJ&hl=tr
ResearchGate: https://www.researchgate.net/profile/Kadir-Abul?ev=hdr_xprf
ResearcherID: AAR-9721-2020
Scopus Author ID: 56205403000
Çalıştığı Kurum:Liv Hospital Ulus
Uzmanlık Alanları:Skolyoz, omurga deformiteleri, adölesan idiyopatik skolyoz, konjenital skolyoz, nöromüsküler skolyoz, kifoz, omurga rekonstrüksiyonu ve çocuk-erişkin omurga cerrahisi.
Yorumlar