Bertolotti Sendromu Nedir? Geçiş Omuru, Bel Ağrısı ve Tedavisi
Bertolotti sendromu, belin en altındaki omur ile sakrum veya leğen kemiği arasında doğuştan bulunan geçiş anatomisinin ağrı kaynağı haline gelmesidir. Görüntülemede bu yapıya lumbosakral geçiş omuru denir. Her geçiş omuru ağrı yapmaz; yalnız anatomik varyasyonla hastanın şikâyeti arasında klinik bağlantı kurulduğunda “Bertolotti sendromu” tanısı düşünülür.
Bu ayrım önemlidir. Bel ağrısı toplumda çok yaygındır ve MR ya da röntgende geçiş omuru görülmesi, ağrının otomatik olarak buradan kaynaklandığını göstermez.
Geçiş omurlarının doğru sayılması cerrahi güvenlik açısından da önemlidir. Omurların sayısal ve anatomik farklılıklarıyla ilgili ayrıntılı bilgi için Abul Kraniyal Kayması sayfasını inceleyebilirsiniz.
Kısa Cevap: Bertolotti Sendromunda Ağrı Nereden Gelir?
Büyümüş L5 transvers çıkıntısı sakrumla veya iliumla yalancı eklem yapabilir ya da tamamen kaynaşabilir. Ağrı şu yapılardan biri veya birkaçından kaynaklanabilir:
Yalancı eklemde dejenerasyon ve hareket
Geçiş seviyesinin üzerindeki diskte artan yük ve dejenerasyon
Faset eklem yüklenmesi
Sakroiliak bölge
Kemik çıkıntının sinir kökünü sıkıştırması
Omurganın iki tarafında asimetrik yüklenme
Bu nedenle yalnız “fazladan kemik var” demek tanı için yeterli değildir; gerçek ağrı üreten yapı belirlenmelidir.
Lumbosakral Geçiş Omuru Nedir?
Omurganın bel ile sakrum arasındaki sınırında bazı kişilerde L5 omuru sakruma daha fazla benzer ve kısmen sakralize olur. Bazı kişilerde ise üst sakral segment lomber omur özelliği gösterir. Bu değişiklikler doğuştandır ve tesadüfen fark edilebilir.
Castellvi sınıflaması geçiş omurunu kabaca şöyle ayırır:
Tip I: Transvers çıkıntı büyümüştür fakat belirgin eklem veya kaynaşma yoktur.
Tip II: Sakrumla tek veya çift taraflı yalancı eklem vardır.
Tip III: Tek veya çift taraflı kemik kaynaşması vardır.
Tip IV: Bir tarafta yalancı eklem, diğer tarafta kaynaşma bulunur.
Sınıflama anatomiyi tarif eder; ağrının kaynağını tek başına kanıtlamaz.
Belirtiler Nelerdir?
Bertolotti sendromu çoğunlukla genç erişkin veya orta yaşta, uzun süren bel-kalça çevresi ağrısıyla gündeme gelir. Ağrı:
Tek taraflı veya iki taraflı olabilir
Belin alt bölümünde, kalça arkasında, kasıkta veya sakroiliak bölgede hissedilebilir
Uzun ayakta kalma, dönme, yük kaldırma veya aktiviteyle artabilir
Kalçaya veya bacağa yayılabilir
Sinir kökü basısı varsa uyuşma, karıncalanma ya da güçsüzlükle birlikte olabilir
Bu belirtiler bel fıtığı, faset eklem ağrısı ve sakroiliak eklem sorunlarıyla karışabilir.
Geçiş Omuru Neden Ağrı Yapabilir?
Geçiş omurunun daha az hareketli olması, yükün bir üst segmente aktarılmasına yol açabilir. Bu biyomekanik değişim üst komşu diskte ve faset eklemde dejenerasyonu hızlandırabilir. Yalancı eklem varsa bu bölgede kıkırdak aşınması, skleroz ve kemik çıkıntıları gelişebilir.
2026 meta-analizi, geçiş omurunun erişkinlerde genel spondilolistezis sıklığını artırmadığını; fakat kaymanın düzeyini yeniden dağıttığını bildirdi. L4–L5'te kayma olasılığı artarken geçiş seviyesinde daha düşük bulundu. Bu sonuç geçiş omurunun bir “biyomekanik düzenleyici” gibi davrandığını destekler, ancak tek bir kişide ağrının nedenini kanıtlamaz.
Tanı Nasıl Konulur?
Tanı üç parçanın birbiriyle uyumuna dayanır:
Hastanın ağrı öyküsü ve muayenesi
Geçiş anatomisini gösteren doğru görüntüleme
Ağrının geçiş ekleminden kaynaklandığını destekleyen klinik veya girişimsel bulgular
Muayenede bel, kalça ve sakroiliak eklem birlikte değerlendirilir. Sinir germe testleri, kalça hareketleri, nörolojik muayene ve ağrının provokasyon noktaları incelenir.
Hangi Görüntüleme Yöntemleri Kullanılır?
Röntgen
Ön-arka bel veya pelvis grafileri büyümüş transvers çıkıntıyı, yalancı eklemi ve kaynaşmayı gösterebilir. Ayakta grafiler eşlik eden skolyoz veya kaymayı değerlendirmeye yardımcı olur.
Bilgisayarlı tomografi (BT)
BT kemik anatomisini, yalancı eklemdeki dejenerasyonu, osteofitleri ve cerrahi planlamayı ayrıntılandırır. Radyasyon içerdiğinden klinik soruya göre kullanılır.
Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
MR diskleri, sinir köklerini, foraminal darlığı ve diğer bel ağrısı nedenlerini gösterir. Geçiş omurunun yanlış seviyelendirmeye yol açabileceği unutulmamalıdır. Gerekirse tüm omurgayı saymaya yarayan ek görüntülerle seviye doğrulanır.
Tanısal Enjeksiyon Neden Yapılır?
Görüntüleme ile şüpheli yalancı eklem saptandığında lokal anestezik, bazen steroidle birlikte hedef bölgeye enjekte edilebilir. Ağrının belirgin ve geçici biçimde azalması, bu eklemin ağrı kaynağı olabileceğini destekler.
Enjeksiyon kusursuz bir test değildir. Ağrının birden fazla kaynağı olabilir, ilaç komşu dokulara yayılabilir ve enjeksiyon yanıtı cerrahi başarıyı kesin olarak garanti etmez. Yine de tedavi planındaki belirsizliği azaltan önemli bir araçtır.
İlk Tedavi Nasıl Planlanır?
Tedavi çoğunlukla ameliyatsız başlar:
Ağrıyı tetikleyen yüklerin geçici düzenlenmesi
Uygun ağrı ve antiinflamatuvar tedavi
Bel-kalça hareket açıklığı ve gövde dayanıklılığına yönelik fizyoterapi
Kalça ve sakroiliak bölge biyomekaniğinin değerlendirilmesi
Günlük yaşam ve iş yükünün aşamalı düzenlenmesi
Egzersizin amacı geçiş omurunu “yerine oturtmak” değildir. Amaç çevre kas kontrolünü, yük paylaşımını ve işlevi iyileştirmektir.
Enjeksiyon ve Radyofrekans Tedavisi Kalıcı Çözüm müdür?
Hedef enjeksiyon hem tanısal hem tedavi edici olabilir. Bazı hastalarda haftalar veya aylar süren rahatlama sağlar; bazı hastalarda etkisi kısa sürer. Radyofrekans uygulaması seçilmiş hastalarda yalancı eklem çevresindeki ağrı iletimini azaltmayı amaçlar.
Bu girişimler anatomik varyasyonu ortadan kaldırmaz. Tekrarlayan işlem kararı, elde edilen yarar, riskler ve alternatiflerle birlikte verilmelidir.
Ameliyat Ne Zaman Düşünülür?
Cerrahi; yapılandırılmış ameliyatsız tedaviye rağmen günlük yaşamı belirgin etkileyen ağrı sürüyorsa, ağrının geçiş anatomisinden kaynaklandığı güçlü biçimde gösterilmişse ve diğer ağrı kaynakları dışlanmışsa gündeme gelir.
Başlıca seçenekler şunlardır:
Yalancı eklem rezeksiyonu
Büyümüş transvers çıkıntı ile sakrum arasındaki ağrılı yalancı eklem çıkarılır. Genç, üst komşu diski sağlıklı ve ağrısı hedef enjeksiyonla doğrulanan hastalarda düşünülebilir.
Füzyon
Belirgin disk dejenerasyonu, instabilite veya daha geniş bir mekanik problem varsa geçiş seviyesini içeren füzyon tercih edilebilir. Füzyon daha büyük bir ameliyattır ve komşu segment yükü gibi uzun dönem sonuçları dikkate alınır.
Sinir dekompresyonu
Kemik çıkıntı sinir kökünü sıkıştırıyorsa hedefli dekompresyon gerekebilir; bazen rezeksiyon veya füzyonla birleştirilir.
2022'de yayımlanan, yalnız 27 hastayı içeren geriye dönük bir seride uzun dönem ağrı iyileşmesi füzyon grubunda rezeksiyondan daha sık bildirilmiştir. Küçük örneklem ve hasta seçimi nedeniyle bu sonuç “herkese füzyon daha iyidir” şeklinde yorumlanamaz.
Bertolotti Sendromu ile Bel Kayması Aynı Şey midir?
Hayır. Bertolotti sendromu geçiş omurunun ağrı kaynağı olmasıdır. Spondilolistezis bir omurun diğerine göre kaymasıdır. Aynı hastada birlikte bulunabilirler; ancak tanı ve tedavi mantıkları farklıdır.
Omurlar Neden Yanlış Sayılabilir?
Geçiş omuru, belde beş omur olduğu varsayımıyla yapılan sayımı bozabilir. Sınırlı bel MR'ında en alt hareketli segment L5–S1 sanılabilirken tüm omurga sayımında farklı çıkabilir. Enjeksiyon veya ameliyat öncesi seviyenin tüm omurga anatomisiyle doğrulanması yanlış seviye riskini azaltır.
Sık Sorulan Sorular
Geçiş omuru varsa mutlaka ağrı olur mu?
Hayır. Çok sayıda kişi geçiş omuruyla hiçbir şikâyet yaşamaz. Bertolotti sendromu tanısı için anatomik bulgu ile ağrının ilişkilendirilmesi gerekir.
MR raporunda “sakralizasyon” yazması yeterli midir?
Hayır. Sakralizasyon anatomik bir tanımdır. Ağrının kaynağı muayene, görüntüleme ve gerektiğinde hedef enjeksiyonla araştırılır.
Enjeksiyondan fayda görürsem ameliyat gerekir mi?
Şart değildir. Yeterli ve kalıcı işlev kazanımı varsa ameliyatsız izlem sürdürülebilir. Enjeksiyon yanıtı cerrahi düşünülüyorsa tanısal bilgi de sağlar.
Bertolotti sendromu gençlerde olur mu?
Evet. Geçiş omuru doğuştandır; belirtiler genç yaşta başlayabilir. Pediatrik kanıtlar sınırlı olsa da 2025 derlemesinde ameliyatsız tedavi, enjeksiyon, rezeksiyon ve seçilmiş olgularda füzyon basamakları bildirilmiştir.
Sonuç
Bertolotti sendromu, lumbosakral geçiş omurunun ağrı kaynağı haline gelmesidir. Her geçiş omuru hastalık değildir. Doğru tanı; şikâyet, muayene, seviyeyi doğru sayan görüntüleme ve gerektiğinde hedef enjeksiyonun birlikte yorumlanmasına dayanır. Tedavi çoğunlukla egzersiz, yük düzenlemesi ve ağrı kontrolüyle başlar; dirençli ve iyi seçilmiş hastalarda enjeksiyon, radyofrekans, rezeksiyon, dekompresyon veya füzyon değerlendirilebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Hastaya özgü tanı ve tedavi planının yerini tutmaz.
Yazar Hakkında
Bu içerik Doç. Dr. Kadir Abul tarafından hazırlanmıştır. Doç. Dr. Kadir Abul; Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı, çocuk ve erişkin omurga deformiteleri alanında çalışan bir omurga cerrahıdır. Liv Hospital Ulus'ta bel, geçiş omuru ve kompleks omurga sorunlarının değerlendirilmesiyle ilgilenmektedir.
Akademik Profiller:
Bilimsel Kaynaklar
Rakauskas RR, et al. An update on the prevalence and management of Bertolotti's syndrome. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39726766/
Hauser AL, et al. Bertolotti syndrome: an often overlooked cause of specific back pain. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40301172/
Jancuska JM, et al. A Review of Symptomatic Lumbosacral Transitional Vertebrae: Bertolotti's Syndrome. 2015. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26484005/
Crane J, et al. A Comprehensive Update of the Treatment and Management of Bertolotti's Syndrome. 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34745474/
Holm EK, et al. Symptomatic lumbosacral transitional vertebra: clinical outcomes following steroid injection or surgical intervention. 2017. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29243586/
Mikula AL, et al. Operative Treatment of Bertolotti Syndrome: Resection Versus Fusion. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35717016/
Gabriel DC, et al. Bertolotti Syndrome in the Pediatric Population: A Literature Review and Management Algorithm. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40923901/
Pooley R, et al. Retrospective review of fluoroscopically guided pseudojoint injections. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41211057/
Association Between Lumbosacral Transitional Vertebrae and Spondylolisthesis: A Systematic Review and Meta-Analysis. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41693244/
Yorumlar