Genç Sporcularda Bacak Krampları Spondilolizisin Habercisi Olabilir Mi?
Futbol, basketbol, jimnastik, voleybol, güreş veya ağırlık sporlarıyla yoğun şekilde ilgilenen ergen bir sporcu düşünün.
Belirgin bir travma yaşamamış. Ancak son haftalarda antrenman sırasında belinde hafif bir ağrı hissediyor. Buna zaman zaman arka uyluklarda gerginlik, çekilme veya kramp hissi eşlik ediyor.
Bu yakınmalar yalnızca kas yorgunluğu olarak değerlendirilmemelidir.
Çünkü özellikle büyüme çağındaki sporcularda tekrarlayan bel ağrısının önemli nedenlerinden biri lomber spondilolizis, yani omurun pars interarticularis bölgesindeki kemik stres yaralanmasıdır.
Spondilolizis Nedir?
Spondilolizis, omurun arka bölümündeki pars interarticularis adı verilen kemik köprüde gelişen stres yaralanmasıdır.
Hastalık başlangıçta tam bir kırık şeklinde olmayabilir.
Süreç;
kemik stres reaksiyonu → inkomplet stres kırığı → belirgin pars defekti → kronik psödoartroz
şeklinde ilerleyebilir.
Genç sporcularda en sık L5, daha sonra L4 seviyesinde görülür. Repetitif bel ekstansiyonu, rotasyon ve aksiyel yüklenme pars interarticularis üzerine tekrarlayan stres oluşturur.
Hangi Sporcularda Daha Fazla Görülür?
Özellikle belin tekrar tekrar ekstansiyona ve rotasyona getirildiği sporlar riski artırır.
Bunlar arasında;
jimnastik,
futbol,
Amerikan futbolu,
güreş,
halter/ağırlık antrenmanları,
dalış,
voleybol,
beyzbol ve atış sporları
sayılabilir.
Semptomatik genç sporcularda spondilolizis prevalansının, spor yapmayan benzer yaş grubuna göre belirgin olarak daha yüksek olduğu bildirilmiştir.
Bacaklardaki Kramp Gerçekten Bir Belirtisi Olabilir Mi?
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.
İzole bacak krampı spondilolizisin özgül veya klasik bir belirtisi değildir.
Spondilolizisin en tipik yakınması;
sporla artan, özellikle beli geriye doğru götürme sırasında belirginleşen lokal bel ağrısıdır.
Ağrı çoğunlukla bacağa yayılan nörolojik bir ağrı değildir.
Ancak spondilolizisi bulunan ergenlerde hamstring kaslarında gerginlik ve kısalık sağlıklı yaşıtlarına göre daha sık görülmektedir.
Cavalier ve arkadaşlarının çocuk ve ergenlerde spondilolizis üzerine klasik derlemesinde tipik klinik tablo;
aktiviteyle ilişkili bel ağrısı + ağrılı spinal hareket + hamstring gerginliği
şeklinde tanımlanmıştır. Özellikle erken veya düşük dereceli olgularda radikülopati genellikle bulunmaz.
Bu nedenle genç bir sporcunun tarif ettiği:
“Arka bacağım sürekli çekiliyor”,“hamstringim antrenmanda hemen kasılıyor”,“arka uyluğuma kramp giriyor”
gibi yakınmalar, özellikle bel ağrısı da eşlik ediyorsa tamamen göz ardı edilmemelidir.
Hamstring Gerginliği Neden Oluşabilir?
Spondilolizisli genç sporcularda hamstring gerginliğinin tek bir nedeni gösterilmiş değildir.
Ancak olası mekanizmalar arasında;
ağrıyı azaltmak için geliştirilen koruyucu postür,
artmış lomber lordoz,
lumbopelvik kontrol değişiklikleri,
bel ve pelvis çevresindeki kasların koruyucu aktivasyonu,
sporcuya özgü tekrarlayan hareket paternleri
yer alabilir.
Bu nedenle klinikte yalnızca bel değil, kalça hareket açıklığı, hamstring esnekliği, lumbopelvik kontrol ve spora özgü hareketler birlikte değerlendirilmelidir.
d'Hemecourt ve arkadaşlarının 73 genç sporcu üzerinde yaptığı çalışmada da hamstring tightness, semptomatik spondilolizisli sporcularda klinik olarak kaydedilen önemli faktörlerden biri olmuştur.
Her Bacak Krampında Spondilolizis Mi Düşünmeliyiz?
Hayır.
Bacak krampları genç sporcularda çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Yoğun egzersiz, kas yorgunluğu, kondisyon değişiklikleri veya başka kas-iskelet sorunları çok daha sık nedenlerdir.
Spondilolizis açısından şüphe özellikle şu kombinasyonda artar:
ergen sporcu + tekrarlayan bel ağrısı + ekstansiyon/rotasyonla ağrı artışı + hamstring gerginliği veya posterior uylukta çekilme hissi.
Buna karşılık bel ağrısı olmaksızın yalnızca baldır krampları, spondilolizis açısından özgül bir bulgu kabul edilmemelidir.
Bacağa Yayılan Ağrı Varsa?
İzole spondiloliziste gerçek radiküler bacak ağrısı sık değildir.
Genç sporcu literatüründe semptomatik spondilolizisin çoğunlukla bacağa yayılmayan aksiyel bel ağrısı ile seyrettiği özellikle belirtilmektedir.
Bu nedenle belirgin;
siyatik tarzı ağrı,
uyuşma,
güç kaybı,
refleks değişikliği
varlığında yalnızca pars stres yaralanması değil; disk patolojileri, spondilolistezis veya diğer nörolojik nedenler de araştırılmalıdır. Pediatrik spondilolizis ve spondilolistezis spektrumunda bacak ağrısı ve nörolojik bulgular görülebilse de bunlar izole erken pars yaralanmasının tipik başlangıç bulguları değildir.
Erken Tanı Neden Önemlidir?
Spondilolizisin önemli özelliklerinden biri, hastalığın erken döneminde henüz belirgin bir kemik ayrışması oluşmadan önce pars bölgesinde stres reaksiyonu gelişebilmesidir.
Bu aşamada düz grafiler tamamen normal olabilir.
MR görüntülemede ise pars veya komşu pedikülde kemik iliği ödemi görülebilir.
Bu, henüz belirgin bir kırık hattı oluşmadan saptanabilen erken bir bulgudur.
Bu nedenle büyüme çağındaki yoğun spor yapan bir çocukta tekrarlayan ekstansiyon ilişkili bel ağrısının haftalar boyunca “kas ağrısı” olarak geçiştirilmesi doğru olmayabilir.
MR Neden Değerli?
MR'ın önemli avantajlarından biri iyonizan radyasyon içermemesi ve pre-lysis/stress reaction dönemini gösterebilmesidir.
Leone ve arkadaşları, MR'da kemik iliği ödeminin henüz BT veya grafide belirgin kırık hattı oluşmadan pars stres reaksiyonunu gösterebileceğini vurgulamıştır.
Başka bir çalışmada MR'ın pars yaralanmalarını saptamada yaklaşık %92 duyarlılığa sahip olduğu ve BT'de henüz kırık görülmeyen stres reaksiyonlarını yakalayabildiği bildirilmiştir.
Erken tanının önemi burada ortaya çıkar:
Kemik henüz tam bir kronik defekte dönüşmeden yakalanan stres yaralanmasının biyolojik iyileşme potansiyeli daha yüksektir.
Adölesan spondilolizis serilerinde MR ve BT ile değerlendirilen hastaların önemli bir bölümünün halen kemik iyileşmesinin mümkün olduğu erken/progresif evrede yakalanabildiği gösterilmiştir.
Genç Sporcularda Hangi Belirtiler Önemsenmeli?
Özellikle aşağıdaki tablo varsa spondilolizis akla gelmelidir:
Haftalar boyunca tekrarlayan bel ağrısı
Antrenmanla artan ağrı
Beli geriye götürürken ağrı
Rotasyon ve atlama hareketleriyle ağrı
İstirahatte azalıp spora başlayınca tekrar eden yakınmalar
Artmış lomber lordoz
Hamstringlerde belirgin gerginlik
Arka uylukta tekrarlayan çekilme veya kramp hissi
Ancak tek bir fizik muayene bulgusunun spondilolizisi güvenilir şekilde doğrulamadığı da bilinmelidir. Özellikle geçmişte yaygın kullanılan tek bacak hiperekstansiyon (stork) testi yeterli duyarlılık ve özgüllüğe sahip değildir.
Sporcu Ağrıya Rağmen Antrenmana Devam Etmeli Mi?
Pars interarticularis yaralanması bir kemik stres yaralanmasıdır.
Bu nedenle ağrının üzerine sürekli antrenman yapmak, özellikle tekrarlayan ekstansiyon ve rotasyon yüklerinin devam etmesi, erken stres reaksiyonunun daha ileri bir pars defektine ilerlemesine katkıda bulunabilir.
Tedavinin büyük bölümü cerrahi değildir.
Aktivite düzenlemesi ve uygun rehabilitasyonla genç sporcuların büyük çoğunluğu yeniden spora dönebilmektedir. 201 spondilolizisli adölesan sporcunun incelendiği bir seride konservatif tedavi sonrasında sporcuların %98'i spora veya benzer aktivite düzeyine geri dönebilmiştir.
Sonuç
Genç sporcularda bacak krampını tek başına spondilolizisin erken belirtisi olarak tanımlamak doğru değildir.
Ancak özellikle posterior uyluk ve hamstring bölgesinde tekrarlayan gerginlik, kasılma veya kramp hissi, aktiviteyle ve bel ekstansiyonuyla artan bel ağrısına eşlik ediyorsa önemli bir klinik ipucu olabilir.
Literatürün daha güçlü biçimde desteklediği bulgu hamstring gerginliğidir.
Bu nedenle büyüme çağındaki bir sporcuda:
“Belim biraz ağrıyor ama asıl arka bacağım sürekli geriliyor veya kramp giriyor.”
şikâyeti varsa, yalnızca kas yorgunluğu düşünülmemeli; özellikle yüksek riskli spor yapan çocuklarda pars stres yaralanması ve erken spondilolizis de ayırıcı tanıya alınmalıdır.
Erken dönemde amaç yalnızca ağrıyı geçirmek değildir.
Henüz iyileşme potansiyeli yüksek olan kemik stres yaralanmasını kronik bir pars defektine dönüşmeden yakalamaktır.
Bilimsel Kaynaklar
Cavalier R, Herman MJ, Cheung EV, Pizzutillo PD. Spondylolysis and spondylolisthesis in children and adolescents: I. Diagnosis, natural history, and nonsurgical management. J Am Acad Orthop Surg. 2006;14(7):417–424. doi:10.5435/00124635-200607000-00004.
Selhorst M, Allen M, McHugh R, MacDonald J. Rehabilitation considerations for spondylolysis in the youth athlete. Int J Sports Phys Ther. 2020;15(2):287–300. doi:10.26603/ijspt20200287.
d'Hemecourt PA, Zurakowski D, Kriemler S, Micheli LJ. Spondylolysis: returning the athlete to sports participation with brace treatment. Orthopedics. 2002;25(6):653–657. doi:10.3928/0147-7447-20020601-15.
Leone A, Cianfoni A, Cerase A, Magarelli N, Bonomo L. Lumbar spondylolysis: a review. Skeletal Radiol. 2011. doi:10.1007/s00256-010-0942-0.
Campbell RS, Grainger AJ, Hide IG, et al. Use of magnetic resonance imaging in the evaluation of spondylolysis. MR imaging was shown capable of detecting early pars stress reactions, including lesions not yet visible as fractures on CT.
Choi JH, Ochoa JK, Lubinus A, et al. Management of lumbar spondylolysis in the adolescent athlete: a review of over 200 cases. Spine J. 2022;22(10):1628–1633. doi:10.1016/j.spinee.2022.04.011.
Wu HH, Brown K, Flores M, Cazzulino A, Swarup I. Diagnosis and Management of Spondylolysis and Spondylolisthesis in Children. JBJS Rev. 2022;10(3). doi:10.2106/JBJS.RVW.21.00176. Yazar Hakkında
Bu içerik Doç. Dr. Kadir Abul tarafından hazırlanmıştır.
Doç. Dr. Kadir Abul; Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı, omurga deformite cerrahisi alanında çalışan bir omurga cerrahıdır. Klinik pratiğinde özellikle çocuk ve erişkin skolyozu, kifoz, konjenital skolyoz, nöromüsküler skolyoz, omurga deformiteleri ve kompleks omurga rekonstrüksiyonları ile ilgilenmektedir.
Doç. Dr. Kadir Abul, Liv Hospital Ulus'ta hastalarını değerlendirmekte; skolyoz ve omurga deformitelerinde tanı, takip, korse tedavisi, cerrahi planlama ve ameliyat sonrası süreçler konusunda hasta odaklı yaklaşım sunmaktadır.
Ulusal ve uluslararası bilimsel çalışmaları, akademik yayınları ve omurga cerrahisi alanındaki deneyimiyle, hastalara güncel bilimsel bilgiler ışığında güvenilir sağlık içeriği sunmayı amaçlamaktadır.
Akademik Profiller:
ResearcherID: AAR-9721-2020
Scopus Author ID: 56205403000
Çalıştığı Kurum: Liv Hospital Ulus
Uzmanlık Alanları: Skolyoz, omurga deformiteleri, adölesan idiyopatik skolyoz, konjenital skolyoz, nöromüsküler skolyoz, kifoz, omurga rekonstrüksiyonu, travmatik kırıklar ve çocuk-erişkin omurga cerrahisi.
Yorumlar