Erken Başlangıçlı Skolyoz (EOS) Nedir? Tanı ve Tedavi Seçenekleri
Erken başlangıçlı skolyoz, omurga eğriliğinin 10 yaşından önce ortaya çıktığı geniş bir hastalık grubudur. İngilizce literatürde early-onset scoliosis kelimelerinin baş harfleriyle EOS olarak adlandırılır.
EOS yalnızca “küçük yaşta skolyoz” demek değildir. Çocuk ne kadar küçükse önünde o kadar fazla omurga, göğüs kafesi ve akciğer büyümesi vardır. Bu nedenle tedavinin amacı eğriliği kontrol ederken büyümeyi gereksiz yere durdurmamak, solunum gelişimini korumak ve çocuğun yaşam kalitesini desteklemektir.
Skolyozun genel tanımı, muayene bulguları ve Cobb açısı için Skolyoz Rehberi sayfasını da inceleyebilirsiniz.
Kısa Cevap: EOS Neden Farklıdır?
Adölesan skolyoz çoğunlukla hızlı ergenlik büyümesi sırasında fark edilir. EOS ise bebeklikten 10 yaşına kadar herhangi bir dönemde başlayabilir ve farklı nedenlere bağlı olabilir. Bazı küçük ve esnek eğrilikler gerileyebilirken bazıları hızlı ilerleyerek göğüs kafesinin gelişimini etkileyebilir.
Bu nedenle EOS değerlendirmesinde yalnız Cobb açısı sorulmaz. Çocuğun yaşı, tanısı, omurların ve kaburgaların şekli, eğriliğin esnekliği, büyüme hızı, akciğer kapasitesi, beslenme durumu ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir.
Erken Başlangıçlı Skolyozun Nedenleri Nelerdir?
EOS tek bir hastalık değildir. Dört ana grupta incelenir:
İdiyopatik EOS
Omurlarda doğuştan şekil bozukluğu veya bilinen nöromüsküler hastalık olmadan gelişir. Doğum ile 3 yaş arasında başlayan eğrilikler genellikle infantil, 4–10 yaş arasında başlayanlar ise juvenil idiyopatik skolyoz olarak adlandırılır.
Bebeklikteki bazı küçük ve esnek eğrilikler zamanla düzelebilir. Buna karşılık ilerleme gösteren eğrilikler yakın takip ve erken tedavi gerektirebilir.
Konjenital EOS
Omurlardan birinin eksik oluşması, yarım omur şeklinde gelişmesi veya komşu omurların birbirinden ayrılamaması sonucu ortaya çıkar. Hemivertebra, segmentasyon kusuru ve doğuştan kaburga birleşmeleri bu gruptadır.
Konjenital skolyozda yalnız eğriliğin derecesi değil, hangi anomalinin hangi seviyede bulunduğu ilerleme riskini belirler.
Nöromüsküler EOS
Serebral palsi, spinal müsküler atrofi, Duchenne musküler distrofi, spina bifida ve omurilik yaralanmaları gibi kasları veya sinir sistemini etkileyen durumlarda görülebilir. Oturma dengesi, pelvis eğikliği, kalça sorunları ve solunum gücü tedavi planının önemli parçalarıdır.
Sendromik EOS
Nörofibromatozis, Marfan sendromu, bağ dokusu hastalıkları ve bazı iskelet displazileri gibi sendromlarla birlikte gelişir. Altta yatan hastalık, eğriliğin davranışını ve cerrahi riskleri etkileyebilir.
EOS Çocukta Nasıl Fark Edilir?
Aileler şu değişiklikleri görebilir:
Omuzlardan veya kürek kemiklerinden birinin daha yüksek olması
Bel kıvrımlarında asimetri
Gövdenin bir tarafa kayması
Öne eğilince kaburga çıkıntısı
Otururken sürekli bir tarafa yaslanma
Kıyafetlerin veya bezin iki tarafta farklı durması
Göğüs kafesinde şekil bozukluğu
Boy uzamasıyla asimetrinin belirginleşmesi
Bebek ve küçük çocuklarda muayene, ergenlerdeki standart ayakta değerlendirmeden farklı olabilir. Çocuğun otururken, ayakta dururken ve yürürken dengesi; kalçaları, bacak uzunluğu, cilt bulguları ve nörolojik muayenesi birlikte değerlendirilir.
Akciğer Gelişimi Neden Önemlidir?
Göğüs kafesi ile akciğerler çocukluk boyunca birlikte büyür. Çok erken yaşta gelişen ağır bir omurga ve kaburga deformitesi, göğüs kafesinin akciğerlere yeterli hacim sağlayamamasına yol açabilir. Omurga ve göğüs kafesinin normal solunumu veya akciğer büyümesini destekleyemediği durum torasik yetmezlik sendromu olarak adlandırılır.
Bu nedenle EOS tedavisinde yalnız röntgende daha küçük bir Cobb açısı elde etmek yeterli hedef değildir. Göğüs kafesi büyümesi, solunum fonksiyonu, günlük dayanıklılık ve çocuğun genel gelişimi de izlenir.
Hangi Tetkikler Yapılır?
İlk basamakta klinik muayene ve uygun pozisyonda tüm omurgayı gösteren ön-arka ve yan grafiler kullanılır. Seri grafiler eğriliğin gerçekten ilerleyip ilerlemediğini gösterir.
Hastanın özelliklerine göre ek incelemeler gerekebilir:
Manyetik rezonans (MR): Omurilik, sinir yapıları, syringomyeli, Chiari malformasyonu veya tethered cord gibi durumları araştırır.
Bilgisayarlı tomografi (BT): Özellikle konjenital kemik ve kaburga anomalilerinin üç boyutlu cerrahi planlamasında yardımcı olabilir. Küçük çocukta radyasyon yükü gözetilerek seçilir.
Solunum değerlendirmesi: Yaşa uygun solunum fonksiyon testleri, uyku veya göğüs hastalıkları değerlendirmesi gerekebilir.
Kalp ve böbrek incelemeleri: Özellikle konjenital skolyozda eşlik eden anomaliler açısından istenebilir.
Genetik değerlendirme: Sendromik bulgular veya aile öyküsü varsa düşünülebilir.
MR her küçük eğrilik için aynı biçimde gerekli değildir; karar yaş, eğriliğin yönü, hızlı ilerleme, ağrı, nörolojik bulgular ve eşlik eden anomalilere göre verilir.
Her EOS Tedavi Gerektirir mi?
Hayır. Küçük, dengeli ve ilerlemeyen bir eğrilik yalnız izlenebilir. Tedavi gereksinimini belirleyen başlıca noktalar şunlardır:
Çocuğun yaşı ve kalan büyümesi
Eğriliğin nedeni
Cobb açısı ve zaman içindeki değişimi
Eğriliğin esnek veya rijit olması
Torakal kifoz ve göğüs kafesi yapısı
Omurilik veya kaburga anomalileri
Solunum ve genel sağlık durumu
Önceki korse veya alçı tedavisine yanıt
Tek bir derece, bütün çocuklar için ameliyat sınırı değildir.
Gözlem Nasıl Yapılır?
Gözlem “hiçbir şey yapmamak” anlamına gelmez. Muayene ve görüntülemeler çocuğun büyüme hızına ve eğriliğin davranışına göre planlanır. Hızlı büyüme döneminde daha kısa aralıklarla kontrol gerekebilir.
Radyasyon dozunu azaltan görüntüleme teknikleri tercih edilir. Aynı pozisyon ve benzer ölçüm yöntemiyle çekilmiş seri grafiler, tek bir filmden daha değerlidir.
Korse ve Seri Alçılama Ne Zaman Kullanılır?
Esnek idiyopatik EOS eğriliklerinde seri gövde alçıları ve korse, büyümeyi sürdürürken eğriliği kontrol etmeyi amaçlar. Bazı küçük çocuklarda alçılama eğriliği belirgin biçimde düzeltebilir; bazı çocuklarda ise ameliyatı geciktirir.
Korse daha çok esnek eğriliklerde ve alçı sonrasında elde edilen düzeltmeyi korumada yararlı olabilir. Konjenital kısa ve rijit bir ana eğriyi korseyle düzeltmek çoğu zaman mümkün değildir; ancak çevresindeki esnek ikincil eğriliklerin kontrolüne katkı sağlayabilir.
Tedavi başarısı yalnız korsenin verilmesine değil, uygun tasarıma, düzenli kontrole, büyümeyle yenilenmesine ve kullanım süresine bağlıdır.
Büyümeyi Koruyan Cerrahiler Nelerdir?
Alçı veya korseyle kontrol edilemeyen ilerleyici eğriliklerde büyümeyi koruyan cerrahi seçenekler düşünülebilir. Hangi yöntemin uygun olduğu çocuğun tanısına, yaşına, kemik yapısına, göğüs kafesine ve önceki ameliyatlarına göre değişir.
Geleneksel büyüyen rodlar
Omurgaya üstten ve alttan tutunan rodlar eğriliği kontrol eder. Çocuk büyüdükçe belirli aralıklarla cerrahi uzatma gerekir. Omurga uzunluğu kazanılabilir; ancak tekrar ameliyatlar, enfeksiyon ve implant sorunları aile yükünü artırabilir.
Manyetik kontrollü büyüyen rodlar
Manyetik rodlar poliklinikte dışarıdan uygulanan bir cihazla uzatılabilir. Amaç tekrarlayan açık uzatma ameliyatlarını azaltmaktır. Buna karşın uzamanın durması, rod veya ankraj sorunları ve metal aşınma ürünleri gibi kendine özgü komplikasyonlar olabilir.
Büyüme yönlendirici sistemler
Shilla gibi sistemler, rodların belirli bağlantı noktalarından kaymasına izin vererek büyümeyi yönlendirmeyi amaçlar. Planlı uzatma ameliyatını azaltabilir; implant ilişkili sorunlar yine görülebilir.
VEPTR
Kaburga ve göğüs kafesi anomalilerinin belirgin olduğu torasik yetmezlik durumlarında, göğüs kafesini ve omurgayı birlikte genişletmeyi amaçlayan VEPTR sistemi kullanılabilir.
Tether ve diğer yöntemler
Büyüme modülasyonu yöntemleri seçilmiş, esnek eğriliklerde düşünülebilir. EOS çok heterojen olduğu için ergen idiyopatik skolyozda kullanılan VBT ölçütleri küçük çocuklara doğrudan uygulanamaz.
Erken Füzyon Neden Her Zaman İlk Seçenek Değildir?
Füzyon, omurların belirli seviyelerde kaynamasını sağlar ve büyümeyi o bölgede sınırlar. Çok küçük bir çocukta uzun bir füzyon yapılması gövde ve göğüs kafesi büyümesini azaltabilir. Bu nedenle ağır ve ilerleyici EOS'ta mümkün olduğunda büyümeyi koruyan stratejiler değerlendirilir.
Bununla birlikte sınırlı konjenital deformite, tehlikeli kifoz, nörolojik risk veya büyümeyi koruyan sistemlerin uygun olmadığı bazı durumlarda erken ve kısa füzyon doğru seçenek olabilir. Amaç her ne pahasına olursa olsun büyümeyi sürdürmek değil, büyüme ile deformite kontrolü arasında güvenli denge kurmaktır.
Halo-Gravity Traksiyon Nedir?
Çok büyük ve rijit eğriliklerde ameliyat öncesinde başa sabitlenen bir halka ve kademeli ağırlık sistemiyle omurgaya yavaş çekme uygulanabilir. Halo-gravity traksiyon; eğriliği ve göğüs kafesi mekaniğini aşamalı olarak iyileştirmeyi, ani düzeltmenin sinir sistemi ve solunum üzerindeki yükünü azaltmayı amaçlar.
Bu yöntem her çocuk için gerekli değildir ve hastane/rehabilitasyon ekibi gözetiminde kişiselleştirilir.
Tedavi Ne Kadar Sürer?
EOS çoğunlukla tek işlemle tamamlanan bir süreç değildir. Takip, alçı veya korse yenilenmesi, rod uzatmaları, olası revizyonlar ve büyüme tamamlandığında yapılacak son değerlendirme yıllara yayılabilir.
Bu nedenle tedavi planında şu sorular aileyle açıkça konuşulmalıdır:
Beklenen kontrol ve işlem sayısı nedir?
Hangi sonuç tedavinin başarılı sayılmasını sağlar?
Çocuğun solunum, beslenme ve okul yaşamı nasıl desteklenecek?
İmplant sorunu veya enfeksiyon olursa plan nedir?
Büyüme sonunda rodlar çıkarılacak mı, füzyon yapılacak mı?
Hangi Durumlarda Daha Erken Değerlendirme Gerekir?
Şu bulgular planlanan kontrol tarihini beklemeden değerlendirme gerektirebilir:
Görünür eğriliğin veya gövde kaymasının hızla artması
Yeni güçsüzlük, yürüme değişikliği veya idrar-dışkı kontrol sorunu
Solunum sıkıntısı, efor kapasitesinde belirgin düşme veya tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
İmplantlı çocukta yara akıntısı, ateş, artan ağrı veya belirgin çıkıntı
Korse içinde cilt yarası veya nefes almada güçlük
Sık Sorulan Sorular
EOS kendiliğinden düzelir mi?
Bebeklikteki bazı küçük ve esnek idiyopatik eğrilikler gerileyebilir. Konjenital, nöromüsküler veya ilerleme gösteren eğriliklerde aynı beklenti doğru değildir. Seri takip gerekir.
EOS için tek ameliyat yeterli midir?
Bazen sınırlı bir konjenital deformite kısa bir füzyonla tedavi edilebilir. Büyümeyi koruyan sistemler ise çoğunlukla uzatma, kontrol ve olası revizyonları içeren uzun bir süreçtir.
Manyetik rod tamamen ameliyatsız mıdır?
Hayır. Rodların ilk yerleştirilmesi ameliyatla yapılır. Uzatmaların çoğu dışarıdan gerçekleştirilebilir; rod değişimi veya komplikasyon için yeniden cerrahi gerekebilir.
Korse akciğer gelişimini engeller mi?
Uygun tasarlanmış ve izlenen korse eğriliği kontrol etmek amacıyla kullanılır. Solunum, cilt ve büyüme düzenli takip edilir; aşırı sıkılık veya uyumsuzluk düzeltilmelidir.
Tedavinin hedefi omurgayı tamamen düz yapmak mıdır?
Hayır. Temel hedef güvenli büyüme, dengeli gövde, mümkün olan en iyi solunum gelişimi ve kabul edilebilir deformite kontrolüdür. Tam düzeltme uğruna gereksiz risk alınmaz.
Sonuç
Erken başlangıçlı skolyoz, 10 yaşından önce ortaya çıkan ve nedenleri birbirinden çok farklı olabilen bir omurga deformitesi grubudur. Küçük ve ilerlemeyen eğrilikler izlenebilir; esnek eğriliklerde seri alçı veya korse kullanılabilir; ilerleyici ve ağır olgularda büyüyen rodlar, büyüme yönlendirici sistemler, VEPTR veya seçilmiş füzyon yöntemleri gündeme gelebilir.
Doğru karar yalnız Cobb açısına dayanmaz. Çocuğun tanısı, omurga ve göğüs kafesi büyümesi, solunum durumu, eğriliğin esnekliği, beklenen işlem yükü ve ailenin öncelikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğa özel tanı, görüntüleme ve tedavi planının yerini tutmaz.
Yazar Hakkında
Bu içerik Doç. Dr. Kadir Abul tarafından hazırlanmıştır.
Doç. Dr. Kadir Abul; Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı, omurga deformite cerrahisi alanında çalışan bir omurga cerrahıdır. Klinik pratiğinde özellikle çocuk ve erişkin skolyozu, kifoz, konjenital skolyoz, nöromüsküler skolyoz, omurga deformiteleri ve kompleks omurga rekonstrüksiyonları ile ilgilenmektedir.
Doç. Dr. Kadir Abul, Liv Hospital Ulus'ta hastalarını değerlendirmekte; skolyoz ve omurga deformitelerinde tanı, takip, korse tedavisi, cerrahi planlama ve ameliyat sonrası süreçler konusunda hasta odaklı yaklaşım sunmaktadır.
Ulusal ve uluslararası bilimsel çalışmaları, akademik yayınları ve omurga cerrahisi alanındaki deneyimiyle, hastalara güncel bilimsel bilgiler ışığında güvenilir sağlık içeriği sunmayı amaçlamaktadır.
Akademik Profiller:
ResearcherID: AAR-9721-2020
Scopus Author ID: 56205403000
Çalıştığı Kurum: Liv Hospital Ulus
Uzmanlık Alanları: Skolyoz, omurga deformiteleri, adölesan idiyopatik skolyoz, konjenital skolyoz, nöromüsküler skolyoz, kifoz, omurga rekonstrüksiyonu, travmatik kırıklar ve çocuk-erişkin omurga cerrahisi.
Bilimsel Kaynaklar
Scoliosis Research Society. Early Onset Scoliosis. https://www.srs.org/Patients/Conditions/Scoliosis/Early-Onset-Scoliosis
Mackenzie WG, et al. Update on the Diagnosis and Management of Early-onset Scoliosis. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37615932/
Mehta JS, et al. Growing rods in Early Onset Scoliosis: The current scenario. J Orthop. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37519912/
Migliorini F, et al. Magnetically controlled growing rods in the management of early onset scoliosis: a systematic review. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35690867/
Bydon M, et al. Comparison of surgical interventions for the treatment of early-onset scoliosis: a systematic review and meta-analysis. J Neurosurg Pediatr. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36152334/
Balioğlu MB, Abul K, et al. Implant-Related Complications Do Not Interfere with Corrections with the Shilla Technique in Early Onset Scoliosis: Preliminary Results. Children. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37371179/
Balioğlu MB, Abul K, et al. Preliminary clinical and radiographic outcomes of a hybrid single MCGR and apical sliding construct in severe early-onset scoliosis. Spine Deform. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42477283/
Yang S, et al. Early-Onset Scoliosis: A Review of History, Current Treatment, and Future Directions. Pediatrics. 2016. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26644484/
Yorumlar