İpli Skolyoz Ameliyatı (VBT) Nedir? Kimler İçin Uygundur?
Vertebral Body Tethering (VBT), büyümesi devam eden ve seçilmiş skolyoz hastalarında omurgayı tamamen dondurmadan eğriliği kontrol etmeyi amaçlayan bir cerrahi yöntemdir. Türkçede “ipli skolyoz ameliyatı” veya “füzyonsuz skolyoz cerrahisi” olarak da anılır.
VBT her skolyoz hastasına uygulanabilen bir yöntem değildir. Karar; yalnızca hastanın yaşına veya Cobb açısına göre değil, kemik olgunluğu, kalan büyüme potansiyeli, eğriliğin esnekliği ve tipi, ilerleme hızı, korse tedavisinin sonucu ve omurların vida yerleşimine uygunluğu birlikte değerlendirilerek verilir.
VBT (Vertebral Body Tethering) Nasıl Çalışır?
VBT’de eğriliğin dışbükey tarafındaki omur gövdelerine vidalar yerleştirilir. Bu vidalar esnek bir kordonla birbirine bağlanır ve kordon kontrollü biçimde gerilir. Ameliyat sırasında eğrilikte belirli bir düzelme sağlanır. Büyümesi devam eden çocuklarda kordon, eğriliğin dış tarafındaki büyümeyi yönlendirirken iç tarafın büyümeye devam etmesine izin verir.
Bu yaklaşım “büyüme modülasyonu” olarak adlandırılır. Amaç yalnız ameliyat anındaki düzeltme değildir; uygun hastada kalan büyümenin de zaman içinde eğriliğin kontrolüne katkıda bulunması beklenir.
VBT bir korse veya egzersiz yöntemi değildir. Omurlara vida ve kordon yerleştirilen gerçek bir omurga ameliyatıdır ve kendine özgü riskleri vardır.
İpli Skolyoz Ameliyatı Kimler İçin Uygun Olabilir?
VBT açısından değerlendirilen tipik hasta; büyümesi devam eden, ilerleyici adölesan idiyopatik skolyozu bulunan ve cerrahi tedavi sınırına yaklaşan ya da ulaşan çocuktur. Aşağıdaki özellikler birlikte değerlendirilir:
İskelet gelişiminin henüz tamamlanmamış olması
Eğriliğin takiplerde ilerlemesi
Eğriliğin esnek olması ve yana eğilme grafilerinde anlamlı düzelme göstermesi
Korse tedavisine rağmen ilerleme olması veya korsenin tolere edilememesi
Eğrilik tipi ve omur yapısının VBT uygulamasına uygun olması
Hastanın ve ailesinin düzenli ve uzun süreli takibi kabul etmesi
ABD Gıda ve İlaç Dairesinin The Tether sistemi için tanımladığı kullanım çerçevesi; büyümesi devam eden, cerrahi düzeltme gerektiren ilerleyici idiyopatik skolyozu bulunan, ana Cobb açısı 30–65 derece arasında olan ve korse tedavisi başarısız olmuş veya korseyi tolere edemeyen seçilmiş hastaları kapsar. Bu aralık tek başına ameliyat kararı anlamına gelmez ve farklı ülkelerdeki düzenleyici durum ile kullanılan sistemler değişebilir.
Yaş mı, Kemik Olgunluğu mu Daha Önemlidir?
VBT için takvim yaşı tek başına yeterli değildir. Aynı yaştaki iki çocuğun kalan büyüme potansiyeli farklı olabilir. Bu nedenle el-bilek grafisinden Sanders evresi, pelvis grafisinden Risser bulgusu, boy uzama hızı ve kız çocuklarında adet başlangıcı gibi göstergeler birlikte değerlendirilir.
Çok erken uygulanan VBT’de aşırı düzeltme riski; büyümenin büyük ölçüde tamamlandığı hastalarda ise büyüme modülasyonunun yetersiz kalma riski bulunur. Kadir Abul’un da yazarları arasında bulunduğu 2020 tarihli çalışmada, ameliyat sonrası eğrilik davranışının Sanders evresine göre değiştiği ve Sanders 2 grubunda aşırı düzeltme ile mekanik sorunların daha sık görülebildiği bildirildi. Bu nedenle doğru zamanlama, yöntemin kendisi kadar önemlidir.
Kimler VBT İçin Uygun Olmayabilir?
İskelet gelişimini tamamlamış hastalar
Çok rijit ve yana eğilme grafilerinde yeterince düzelmeyen eğrilikler
VBT’nin hedeflediği aralığın dışındaki ileri veya karmaşık deformiteler
Omur yapısı güvenli vida yerleşimine uygun olmayan hastalar
İdiyopatik olmayan bazı konjenital, nöromüsküler veya sendromik skolyoz tipleri
Düzenli uzun dönem takibin mümkün olmadığı durumlar
Akciğer, damar, kemik veya genel sağlık sorunlarının riski belirgin artırdığı hastalar
Bu maddeler mutlak bir liste değildir. Uygunluk, ayakta tüm omurga grafileri, yana eğilme grafileri, kemik olgunluğu değerlendirmesi ve klinik muayene birlikte incelenerek belirlenir.
VBT Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Cerrahi genellikle göğüs veya göğüs-bel bölgesinin yanından, eğriliğin dışbükey tarafına ulaşan anterior bir yaklaşımla yapılır. Torakal eğriliklerde göğüs boşluğuna girilmesi gerekebilir. Omur gövdelerine yerleştirilen vidalar esnek bir kordonla birleştirilir ve her seviyede planlanan miktarda gerginlik uygulanır.
Ameliyat sırasında omurilik fonksiyonları nöromonitörizasyonla izlenebilir. Hangi omurların sisteme dahil edileceği, kordonun ne kadar gerileceği ve tek ya da iki eğriliğe müdahale edilip edilmeyeceği hastanın deformite tipine göre planlanır.
VBT ile Füzyon Ameliyatı Arasındaki Fark Nedir?
VBT, büyümeyi yönlendirerek eğriliği kontrol etmeyi ve ameliyat edilen seviyelerde hareketi korumayı hedefler. Omurlar birbirine kaynatılmaz; sonuç büyüme ve kordon davranışına bağlı olarak değişebilir.
Posterior spinal füzyon ise eğriliği düzeltip seçilen omurları kalıcı olarak kaynatır. Füzyon seviyelerinde hareket ortadan kalkar; buna karşılık eğrilik düzeltmesi genellikle daha öngörülebilir ve yöntemin uzun dönem verisi daha kapsamlıdır.
VBT’nin “daha küçük” veya “risksiz” bir ameliyat olduğu düşünülmemelidir. Füzyondan kaçınma ve hareketi koruma potansiyeli önemli olabilir; buna karşılık sonuçları büyümeye bağlıdır ve tekrar ameliyat gereksinimi füzyona göre daha yüksek olabilir.
VBT’nin Olası Avantajları Nelerdir?
Omurgayı kaynatmadan eğriliği kontrol etme olanağı
Ameliyat edilen segmentlerde hareketi koruma hedefi
Kalan büyümeden düzeltme amacıyla yararlanılması
Bazı hastalarda uzun segment füzyondan kaçınabilme
Posterior kas dokusuna doğrudan geniş cerrahi diseksiyon yapılmaması
Bu avantajların derecesi her hastada aynı değildir. VBT’nin seçilmesi, füzyonun kötü veya başarısız bir tedavi olduğu anlamına gelmez. Posterior füzyon, uygun hastalarda uzun dönem sonuçları daha iyi bilinen ve düzeltmesi daha öngörülebilir bir yöntemdir.
VBT’nin Riskleri ve Sınırlamaları Nelerdir?
Kordonun zaman içinde yıpranması veya kopması
Eğriliğin yeniden ilerlemesi ya da yeterince düzelmemesi
Büyüme devam ederken aşırı düzeltme
Vidaların gevşemesi, yer değiştirmesi veya diğer implant sorunları
Plevral sıvı, akciğerin bir bölümünde sönme ve şilotoraks gibi göğüs boşluğuyla ilişkili komplikasyonlar
Enfeksiyon, kanama, damar veya sinir yaralanması gibi genel cerrahi riskler
Kordonun gevşetilmesi, değiştirilmesi veya çıkarılması için tekrar ameliyat
Bazı hastalarda daha sonra spinal füzyon gereksinimi
2023 tarihli bir sistematik derleme ve meta-analizde VBT sonrasında kordon kopması, aşırı düzeltme ve tekrar ameliyatın dikkate alınması gereken sorunlar olduğu; çalışmalar arasında hasta seçimi ve takip süresi bakımından önemli farklılıklar bulunduğu bildirildi. Bu nedenle tek bir başarı veya komplikasyon yüzdesini her hastaya uygulamak doğru değildir.
Kordon Koparsa Ne Olur?
Kordon kopması her zaman ani ağrıya veya acil ameliyata yol açmaz. Bazı kopmalar yalnız seri grafilerde iki vida arasındaki açının değişmesiyle fark edilir. Eğrilik stabil kalıyorsa izlem yeterli olabilir. Eğrilik yeniden ilerliyor, denge bozuluyor veya klinik sorun oluşuyorsa yeniden gerdirme, kordon değişimi ya da füzyon gibi seçenekler değerlendirilebilir.
Karar, kopmanın bulunduğu seviye, hastanın kalan büyümesi, eğriliğin yeni seyri ve klinik bulgulara göre verilir.
VBT Sonrası Takip Neden Önemlidir?
VBT’nin etkisi büyüme süreci boyunca devam edebildiği için takip yalnız ameliyat yarasının iyileşmesiyle bitmez. Düzenli kontrollerde Cobb açısının değişimi, omurga ve gövde dengesi, kalan büyüme, kordon bütünlüğü, aşırı veya yetersiz düzeltme ve göğüs boşluğuyla ilişkili bulgular değerlendirilir.
Kontrol aralıkları hastanın büyüme hızına ve ameliyat sonrası eğriliğin davranışına göre kişiselleştirilir.
İpli Skolyoz Ameliyatı Sonrası Spor Yapılabilir mi?
Amaç, omurganın hareketini mümkün olduğunca korumaktır. Bununla birlikte spora dönüş zamanı; yapılan seviyeler, akciğer ve göğüs duvarının iyileşmesi, grafiler ve cerrahın değerlendirmesine göre belirlenir. İlk dönemde yürüyüş ve günlük hareketler kademeli artırılır; temaslı ve yüksek yük oluşturan sporlar daha ileri kontrollerde ele alınır.
“VBT yapıldı, her spora hemen dönülebilir” şeklindeki genel bir ifade doğru değildir.
VBT Sonrası Eğrilik Tamamen Düzelir mi?
Tedavinin amacı her hastada omurgayı sıfır dereceye indirmek değildir. Aşırı düzeltme de istenmeyen bir sonuç olabilir. Hedef; eğriliği güvenli bir aralıkta kontrol etmek, gövde dengesini iyileştirmek ve mümkünse füzyondan kaçınmaktır.
Sonuç; ameliyat öncesi eğriliğin büyüklüğüne ve esnekliğine, kemik olgunluğuna, uygulanan gerginliğe, büyümenin seyrine ve kordonun uzun dönem davranışına bağlıdır.
VBT Başarısız Olursa Füzyon Yapılabilir mi?
Evet. Eğrilik VBT sonrasında ilerlerse veya yönteme özgü bir sorun gelişirse, seçilmiş hastalarda kordon revizyonu yapılabilir; bazı hastalarda ise posterior spinal füzyona geçmek gerekebilir. VBT uygulanması, daha sonra füzyon seçeneğini tamamen ortadan kaldırmaz. Ancak ikinci ameliyatın planı, ilk cerrahinin oluşturduğu anatomik değişiklikler dikkate alınarak yapılır.
Erişkinlere VBT Yapılır mı?
VBT’nin temel mekanizması kalan büyümenin yönlendirilmesine dayanır. Bu nedenle ana hedef grup iskelet gelişimi tamamlanmamış hastalardır. Büyümesini tamamlamış erişkinlerde “ipli skolyoz” standart bir büyüme modülasyonu tedavisi değildir. Erişkin skolyozunda karar; ağrı, sinir basısı, dengesizlik, eğriliğin ilerlemesi ve genel sağlık durumu üzerinden farklı biçimde verilir.
VBT Değerlendirmesinde Hangi Tetkikler Kullanılır?
Ayakta tüm omurga ön-arka ve yan grafileri
Eğriliğin esnekliğini gösteren yana eğilme grafileri
Cobb açısı ve gövde dengesi
El-bilek grafisiyle Sanders kemik yaşı
Risser evresi ve büyüme öyküsü
Gerektiğinde omurga MR’ı
Cerrahi planlamaya göre solunum ve diğer sistem değerlendirmeleri
Tetkiklerin amacı yalnız “kaç derece?” sorusunu yanıtlamak değildir. Eğriliğin ne kadar esnek olduğu ve hastanın önünde ne kadar büyüme kaldığı VBT kararının merkezindedir. Skolyozun ilerleme değerlendirmesi hakkında ayrıntı için Cobb açısı, kemik yaşı ve Sanders evresi yazısını okuyabilirsiniz.
Sonuç
İpli skolyoz ameliyatı olarak bilinen VBT, büyümesi devam eden ve uygun eğrilik özelliklerine sahip seçilmiş hastalarda füzyondan kaçınmayı amaçlayan önemli bir seçenektir. Bununla birlikte her skolyoz hastası VBT adayı değildir; yanlış zamanlama aşırı düzeltmeye, yetersiz büyüme ise beklenen etkinin elde edilememesine yol açabilir.
Doğru karar için Cobb açısı, eğriliğin esnekliği, Sanders evresi, ilerleme hızı ve korse tedavisinin sonucu birlikte değerlendirilmelidir. Hasta ve ailesi; VBT’nin hareketi koruma potansiyelinin yanında kordon kopması, tekrar ameliyat ve gerektiğinde füzyona geçiş olasılığını da bilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Muayene ve hastaya özgü görüntüleme değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Bilimsel Kaynaklar
Yazar Hakkında
Bu içerik Doç. Dr. Kadir Abul tarafından hazırlanmıştır.
Doç. Dr. Kadir Abul; Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı, omurga deformite cerrahisi alanında çalışan bir omurga cerrahıdır. Klinik pratiğinde özellikle çocuk ve erişkin skolyozu, kifoz, konjenital skolyoz, nöromüsküler skolyoz, omurga deformiteleri ve kompleks omurga rekonstrüksiyonları ile ilgilenmektedir.
Doç. Dr. Kadir Abul, Liv Hospital Ulus'ta hastalarını değerlendirmekte; skolyoz ve omurga deformitelerinde tanı, takip, korse tedavisi, cerrahi planlama ve ameliyat sonrası süreçler konusunda hasta odaklı yaklaşım sunmaktadır.
Ulusal ve uluslararası bilimsel çalışmaları, akademik yayınları ve omurga cerrahisi alanındaki deneyimiyle, hastalara güncel bilimsel bilgiler ışığında güvenilir sağlık içeriği sunmayı amaçlamaktadır.
Akademik Profiller:
ResearcherID: AAR-9721-2020
Scopus Author ID: 56205403000
Çalıştığı Kurum: Liv Hospital Ulus
Uzmanlık Alanları: Skolyoz, omurga deformiteleri, adölesan idiyopatik skolyoz, konjenital skolyoz, nöromüsküler skolyoz, kifoz, omurga rekonstrüksiyonu, travmatik kırıklar ve çocuk-erişkin omurga cerrahisi.
Yorumlar