Skolyozda MR Ne Zaman Gerekir? Omurilik Anomalileri ve Ameliyat Öncesi Değerlendirme
Skolyozun temel görüntüleme yöntemi ayakta çekilen tüm omurga röntgenidir. Röntgen eğriliğin derecesini, dengesini ve zaman içindeki değişimini gösterir. Manyetik rezonans görüntüleme (MR) ise farklı bir soruya yanıt verir: Omurilik, omurilik kanalı, sinir dokuları ve yumuşak dokularda skolyozla ilişkili bir durum var mı?
Bu nedenle her skolyoz tanısı alan çocuğa otomatik olarak MR çekilmez. Yaş, eğriliğin şekli, nörolojik muayene, ağrı ve planlanan tedavi birlikte değerlendirilir.
Skolyozun ölçümü ve genel değerlendirmesi için Skolyoz Rehberi sayfasını da inceleyebilirsiniz.
Kısa Cevap: Skolyozda MR Her Hastaya Gerekir mi?
Hayır. Tipik adölesan idiyopatik skolyozu, normal nörolojik muayenesi ve uyarıcı belirtisi olmayan her çocukta rutin MR konusunda tam bir fikir birliği yoktur. Buna karşılık erken yaşta başlayan eğrilik, alışılmadık eğri yönü, nörolojik bulgu, belirgin veya gece uyandıran ağrı, hızlı ilerleme, aşırı kifoz ve doğuştan omur anomalisi gibi durumlarda MR eşiği düşer.
Cerrahi planlanan hastalarda merkezlerin yaklaşımı değişebilir. Bazı ekipler bütün hastalarda ameliyat öncesi tüm omurga MR'ı isterken bazıları seçilmiş risk bulgularına göre karar verir.
MR ile Röntgen Aynı Şeyi mi Gösterir?
Hayır. İki inceleme birbirini tamamlar.
Ayakta röntgen: Cobb açısını, omuz ve pelvis dengesini, büyüme sırasında ilerlemeyi ve sagittal profili gösterir.
MR: Omuriliği, sinir dokularını, diskleri ve omurilik kanalı içindeki yapıları gösterir.
BT: Kemik anatomisini ayrıntılı gösterir; özellikle konjenital omurga anomalileri veya cerrahi planlamada seçilmiş durumlarda kullanılır.
MR iyonizan radyasyon içermez. Ancak küçük çocuklarda uzun süre hareketsiz kalmak zor olabileceği için sedasyon gerekebilir. Sedasyon gereksinimi ve çekimin sağlayacağı bilgi birlikte değerlendirilmelidir.
MR'da Hangi Durumlar Araştırılır?
Skolyozla birlikte görülebilen başlıca nöral aks anomalileri şunlardır:
Syringomyeli veya syrinks
Chiari tip 1 malformasyonu
Tethered cord (gergin omurilik)
Diastematomyeli veya split cord malformasyonu
Omurilik tümörü ya da kistleri
Doğuştan kanal ve omurilik anomalileri
Bu bulguların klinik önemi aynı değildir. Küçük bir syrinks yalnız takip gerektirebilirken bazı anomaliler çocuk nöroşirürjisi değerlendirmesi veya skolyoz tedavisinden önce farklı bir müdahale gerektirebilir.
Hangi Bulgular MR Gereksinimini Artırır?
Nörolojik muayenede farklılık
Kas gücünde azalma, duyu kaybı, refleks asimetrisi, anormal karın cildi refleksi, yürüme bozukluğu, denge kaybı veya ayak deformitesi omurilik değerlendirmesini gerekli kılabilir.
İdrar veya dışkı kontrolünde değişiklik
Yeni gelişen kaçırma, idrar yapmada zorlanma ya da açıklanamayan bağırsak işlevi değişikliği tethered cord veya başka nörolojik durumlar açısından gecikmeden değerlendirilmelidir.
Atipik eğri paterni
Adölesan idiyopatik skolyozda en sık sağ torasik eğri görülür. Sol torasik eğri, belirgin kısa ve keskin eğri, alışılmadık apikal seviye veya normalden farklı sagittal profil tek başına tanı koydurmaz; MR kararını etkileyebilir.
Erken başlangıç
On yaşından önce başlayan skolyozda nöral aks anomalisi olasılığı daha yüksek olabilir. Özellikle infantil ve juvenil başlangıçta MR daha sık gündeme gelir.
Belirgin ağrı
Skolyoz çoğu çocukta şiddetli ağrının doğrudan nedeni değildir. Gece uyandıran, sürekli artan, ateş-kilo kaybıyla birlikte olan veya nörolojik belirti eşlik eden ağrı ileri inceleme gerektirir.
Hızlı ilerleme veya aşırı kifoz
Beklenenden hızlı Cobb artışı, belirgin torasik kifoz ya da eğrinin klinik görünümle uyumsuz davranması altta yatan nedeni araştırmayı gerektirebilir.
Cilt bulguları ve doğuştan anomaliler
Sırtta kıllanma, derin çukur, doğum lekesi, yağ dokusu kitlesi, omur veya kaburga anomalisi spinal disrafizm açısından ipucu olabilir.
MR Normal Olsa Bile Takip Gerekir mi?
Evet. Normal MR omurilikte belirgin bir anomali saptanmadığını gösterir; skolyozun ilerlemeyeceğini göstermez. Büyüme potansiyeli, Cobb açısı ve seri grafilerde değişim yine izlenir.
Benzer biçimde MR'da tesadüfi küçük bir bulgu saptanması her zaman skolyozun nedeni olduğu veya ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Bulgular çocuk radyolojisi, nöroşirürji ve omurga cerrahisi ekiplerince klinikle birlikte yorumlanmalıdır.
Araştırmalar Ne Gösteriyor?
İdiyopatik skolyozla ilgili geniş sistematik derlemelerde MR'da nöral aks anomalisi saptanma oranları yaklaşık yüzde 8–11 aralığında bildirilmiştir. En sık syrinks ve Chiari malformasyonu görülür. Ancak çalışmaların hasta seçimi farklıdır: yalnız ameliyat adaylarını, riskli grupları veya bütün başvuruları inceleyen çalışmalar aynı sonucu vermez.
2018 tarihli 8.622 hastalık bir sistematik derlemede genel anomali prevalansı yüzde 11,4 olarak bulunmuş; erken başlangıç, erkek cinsiyet, atipik eğri, torasik kifoz ve anormal nörolojik bulgular riskle ilişkilendirilmiştir. Aynı yıl yayımlanan AIS meta-analizinde oran yüzde 8 bulunmuştur. Buna karşılık 381 ardışık AIS hastasını prospektif inceleyen bir çalışma, saptanan anomalilerin hiçbirinde nöroşirürjik girişim gerekmediğini ve bütün hastalarda rutin MR'ı desteklemediğini bildirmiştir.
Bu farklı sonuçlar MR kararının neden tek bir dereceye veya tek bir bulguya bağlanmadığını gösterir.
Ameliyat Öncesi MR Neden İstenebilir?
Skolyoz düzeltme cerrahisinde omurgaya kontrollü düzeltme kuvvetleri uygulanır. Önceden bilinmeyen bir syrinks, Chiari malformasyonu veya tethered cord risk değerlendirmesini ve cerrahi sıralamayı değiştirebilir.
Ameliyat öncesi MR'ın amacı yalnız “ameliyata izin vermek” değildir. Cerrahın, anestezi ekibinin ve nöromonitörizasyon ekibinin olası riskleri bilmesini sağlar. Anormal bulguda çocuk nöroşirürjisi görüşü istenebilir.
Kontrast Madde Gerekir mi?
Standart skolyoz tarama MR'ında çoğu zaman kontrast gerekmez. Kitle, enfeksiyon, inflamasyon veya açıklanamayan omurilik lezyonu kuşkusu varsa radyoloji ekibi kontrastlı inceleme önerebilir.
Tüm Omurga mı, Yalnız Eğri Bölgesi mi Çekilir?
Nöral aks anomalisi araştırılıyorsa beyin sapı ile sakrum arasındaki ilişkinin görülmesi gerekebilir. Bu nedenle özellikle konjenital veya erken başlangıçlı skolyozda “tüm omurga MR” protokolü tercih edilebilir. Protokol hastanın yaşına, klinik soruya ve merkezin uygulamasına göre değişir.
Hangi Bulgular Acil Değerlendirme Gerektirir?
Yeni güçsüzlük veya yürüme bozukluğu
İdrar/dışkı kontrolünde yeni değişiklik
Hızla artan ve gece uyandıran ağrı
Ateş, kilo kaybı veya genel durum bozukluğu
Yeni duyu kaybı
Hızla ilerleyen eğrilikle birlikte nörolojik bulgu
Sık Sorulan Sorular
MR çekilmemesi eksik değerlendirme anlamına gelir mi?
Her zaman değil. Tipik eğrisi ve normal muayenesi olan bir hastada röntgen ve klinik takip yeterli olabilir. Karar risk bulgularına ve planlanan tedaviye göre verilir.
MR skolyoz derecesini ölçer mi?
MR üzerinde eğrilik görülebilir; ancak Cobb açısının standart takibi ayakta tüm omurga röntgeniyle yapılır. Yatar pozisyonda MR eğriliği olduğundan farklı gösterebilir.
Sol torasik eğri varsa mutlaka anomali çıkar mı?
Hayır. Sol torasik eğri bir uyarı işareti olabilir; tek başına omurilik anomalisi tanısı koydurmaz.
MR'da syrinks bulunursa skolyoz ameliyatı iptal mi olur?
Otomatik olarak iptal olmaz. Syrinksin büyüklüğü, belirtiler, Chiari varlığı ve cerrahi plan çocuk nöroşirürjisiyle birlikte değerlendirilir.
Sonuç
Skolyozda MR, eğriliğin derecesini ölçmekten çok omurilik ve sinir dokularını değerlendirmek için kullanılır. Her hastaya rutin MR gerekip gerekmediği konusunda tek bir evrensel yaklaşım yoktur. Erken başlangıç, atipik eğri, nörolojik bulgu, belirgin ağrı, hızlı ilerleme, aşırı kifoz ve konjenital anomaliler MR gereksinimini artırır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Hastaya özgü muayene, görüntüleme ve tedavi planının yerini tutmaz.
Yazar Hakkında
Bu içerik Doç. Dr. Kadir Abul tarafından hazırlanmıştır. Doç. Dr. Kadir Abul; Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı, çocuk ve erişkin omurga deformiteleri alanında çalışan bir omurga cerrahıdır. Liv Hospital Ulus'ta skolyoz, kifoz, konjenital ve nöromüsküler deformitelerde tanı, takip ve cerrahi planlama yapmaktadır.
Akademik Profiller:
Bilimsel Kaynaklar
American College of Radiology. ACR Appropriateness Criteria® Scoliosis-Child. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31054751/
Heemskerk JL, et al. Prevalence and risk factors for neural axis anomalies in idiopathic scoliosis: a systematic review. Spine J. 2018. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29454133/
Faloon MJ, et al. Incidence of Neuraxial Abnormalities Is Approximately 8% Among Patients With Adolescent Idiopathic Scoliosis: A Meta-analysis. 2018. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29470234/
Fruergaard S, et al. Neural Axis Abnormalities in Patients With Adolescent Idiopathic Scoliosis: Is Routine MRI Indicated Irrespective of Curve Severity? Neurospine. 2019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30653908/
Yorumlar